ChatGPT'den Roblox’a: Avrupa ve Amerika’dan Yeni Dijital Sınırlar

ChatGPT, Reddit ve Roblox artık Avrupa Birliği'nin daha sıkı denetimi altında. Üç platform, AB'nin çevrim içi platformları düzenleyen Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında en sıkı kuralların uygulandığı kategoriye girdi. Bunun nedeni tek bir ihlal ya da olay değil. Belirleyici olan kullanıcı sayısı.

Avrupa'daki kararın hemen ardından ABD'den de dikkat çekici bir haber geldi. New York City, 2026-27 eğitim yılı boyunca devlet okullarında 8. sınıfa kadar öğrencilerin doğrudan kullandığı üretken yapay zekâ araçlarına bir yıl ara verdi. Yaklaşık 600 bin öğrenciyi kapsayan kararda yapay zekâ destekli arkadaşlık uygulamaları ise tüm sınıf seviyelerinde yasaklandı. Birkaç gün içinde alınan bu iki karar aynı tartışmayı farklı yerlerden açıyor: Milyonlarca insanın günlük hayatına bu kadar hızlı giren dijital platformların sınırı nerede çizilmeli?

45 Milyonluk Sınır

ChatGPT, Reddit ve Roblox’un aynı anda Avrupa Birliği'nin radarına girmesi tesadüf değil. Üç platform da AB’de aylık ortalama 45 milyon kullanıcı sınırını geçti. Dijital Hizmetler Yasası’na göre bu sınırın aşılmasıyla platformlar daha sıkı kurallara tabi tutuluyor. Son açıklanan verilere göre ChatGPT’nin AB’de aylık ortalama 159,1 milyon aktif kullanıcısı bulunuyor. Reddit 57,2 milyon, Roblox ise 46,6 milyon kullanıcıyla aynı sınırı aşmış durumda. Bu kullanıcı verileri doğrultusunda platformlar, Dijital Hizmetler Yasası’nın en sıkı yükümlülüklerinin uygulandığı kategoriye alındı.

Yeni statü yalnızca bir isim değişikliği değil. Üç şirket, Ocak 2027'ye kadar hizmetlerinden ve algoritmalarından doğabilecek geniş çaplı riskler belirleyip bunlara karşı önlem almak zorunda. Yaptıkları risk değerlendirmelerini de kamuoyuyla paylaşacaklar. Ayrıca bağımsız denetimden geçecek ve araştırmacılara belirli verilere erişim sağlayacaklar.

Kurallara uyulmaması halinde mesele uyarıyla kapanmıyor. Avrupa Komisyonu, ihlalin niteliğine ve süresine göre şirketin dünya genelindeki yıllık cirosunun yüzde 6'sına kadar para cezası verebiliyor. Avrupa Komisyonu temmuz ayında AliExpress'e DSA kurallarını ihlal ettiği gerekçesiyle 550 milyon euro ceza verdi. ChatGPT, Reddit ve Roblox için henüz böyle bir ihlal kararı yok. 31 Ağustos'taki karar bu şirketleri daha sıkı denetimin başladığı kategoriye taşıyor.

Üç Platform, Üç Farklı Risk

ChatGPT, Reddit ve Roblox aynı listeye girmesine rağmen üçü de bambaşka şekilde çalışıyor. ChatGPT’de kullanıcı bir soru soruyor ve cevabı doğrudan yapay zekâdan alıyor. Reddit'te milyonlarca insanın yazdığı içerikler ve bunların etrafında oluşan topluluklar var. Roblox’ta ise kullanıcıların oluşturduğu oyunların içinde, büyük bölümü çocuk ve gençlerden oluşan oyuncular birbirleriyle iletişim kurabiliyor.

Bu nedenle Avrupa Birliği'nin baktığı risk de her platformda aynı değil. ChatGPT’de yanlış veya yanıltıcı cevapların çok geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşması ve yapay zekânın özellikle gençler üzerindeki etkileri öne çıkıyor. Reddit'te denetlenmesi zor kullanıcı içerikleri ve çocukların yaşlarına uygun olmayan paylaşımlara ulaşabilmesi önemli bir sorun. Roblox'ta ise en çok tartışılan konulardan biri çocukların güvenliği. Yabancı yetişkinlerle iletişim, yaş doğrulama ve çocukların oyun içinde karşılaşabileceği uygunsuz içerikler son yıllarda platform üzerindeki baskıyı artırdı.

ChatGPT’nin Cevap Vermediği Soru

ChatGPT’nin en büyük sorunlarından biri, verdiği yanlış bir cevabın her zaman yanlışmış gibi görünmemesi. Yapay zekâ, dayandığı bilgi yanlış ya da eksik olduğunda bile oldukça kendinden emin bir cevap verebiliyor. OpenAI de ChatGPT’nin hata yapabileceğini ve önemli bilgilerin kontrol edilmesi gerektiğini açıkça belirtiyor. Ancak 159 milyondan fazla aylık kullanıcısı olan bir hizmette küçük bir hata oranı bile çok fazla insanın yanlış bilgiyle karşılaşması anlamına gelebilir.

Bu, özellikle sağlık, eğitim ve haber gibi alanlarda daha önemli hale geliyor. ChatGPT bazen var olmayan kaynaklar, araştırmalar veya olaylar üretebiliyor. Yapay zekâ dünyasında buna "halüsinasyon" adı veriliyor. OpenAI’nin kendi araştırmasına göre yeni modellerde bu sorun azalsa da tamamen ortadan kalkmış değil. Şirket bunun nedenlerinden birini ilginç bir şekilde açıklıyor: Bazı değerlendirme sistemleri, modelin "bilmiyorum" demesi yerine tahminde bulunmasını ödüllendirebiliyor. Bu da yapay zekâyı, emin olmadığı durumlarda bile bir cevap üretmeye yöneltebiliyor.

ChatGPT hakkındaki ilk büyük devlet müdahalelerinden biri Avrupa'da yaşandı.

İtalya'nın veri koruma kurumu Mart 2023'te ChatGPT’ye geçici erişim engeli getirdi. Kurum, kullanıcıların kişisel verilerinin nasıl toplandığı konusunda yeterince bilgilendirilmediğini, bazı cevaplarda insanlar hakkında yanlış bilgiler üretilebildiğini ve çocukların yaşını kontrol edecek yeterli bir sistem bulunmadığını açıkladı. OpenAI’nin bazı değişiklikler yapmasının ardından ChatGPT yaklaşık bir ay sonra İtalya'da yeniden açıldı.

Aradan üç yıldan fazla zaman geçmesiyle ChatGPT çok daha büyük bir hizmete dönüştü. İtalya'nın 2023'te tartıştığı sorunların bir kısmı bugün hâlâ gündemde, fakat artık yeni sorular da var. ChatGPT’nin verdiği cevapların ne kadar doğru olduğu kadar, insanların bu cevaplara ne kadar güvendiği de tartışmanın bir parçası haline geldi.

Düşünme İşini Kim Yapıyor?

ChatGPT’nin eğitimde kullanılmasıyla birlikte başka bir soru daha ortaya çıktı: Bir öğrenci ödevini yaparken yapay zekâdan yardım aldığında, düşünme işinin ne kadarını kendisi yapıyor?

MIT Media Lab'de yapılan bir araştırma bu soruyu ölçmeye çalıştı. Araştırmaya katılan 54 kişi üç gruba ayrıldı. Bir grup yazılarını ChatGPT kullanarak, ikinci grup arama motoruyla, üçüncü grup ise hiçbir dijital yardım almadan yazdı. Katılımcıların beyin aktiviteleri elektroensefalografi (EEG) cihazıyla takip edildi. EEG sonuçlarında en güçlü beyin bağlantıları hiçbir araç kullanmayan grupta görüldü. Arama motoru kullananlar ikinci sırada yer alırken ChatGPT kullanan grupta daha düşük bağlantı düzeyleri görüldü. ChatGPT kullanan katılımcılar, yazdıkları metinlerden kısa süre sonra alıntı yapmakta da diğer gruplara göre daha fazla zorlandı.

Araştırmacılar bu durumu "bilişsel borç" olarak tanımlıyor. Bir işi daha hızlı tamamlamak için düşünmenin bir bölümünü yapay zekâya bırakmak kısa vadede kolaylık sağlıyor, ancak bunun öğrenme ve hatırlama üzerinde bir bedeli olabileceğini düşünüyorlar. Araştırmanın örneklemi yalnızca 54 kişiden oluştuğu için sonuçlardan "ChatGPT insan beynine zarar veriyor" gibi bir yargıya varmak mümkün değil. Çalışmanın kendisi de daha uzun süreli ve daha geniş araştırmalara ihtiyaç olduğunu belirtiyor.

ChatGPT bir ödevde cevaba ulaşmak için gereken süreyi birkaç saniyeye indirebiliyor. Öğrencinin zamandan kazanması büyük bir avantaj olabilir; ancak cevaba ulaşmak kolaylaştıkça o cevaba ulaşırken yapılan düşünme de azalabilir. Bu tartışma artık araştırma laboratuvarlarının dışına çıktı. Eylül ayında New York'ta alınan karar bunun şimdiye kadarki en dikkat çekici örneklerinden biri oldu.

New York Sınıfta Frene Bastı

New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani ve Eğitim Şansölyesi Kamar Samuels, 2 Eylül'de New York City devlet okullarında 8. sınıfa kadar öğrencilerin doğrudan kullandığı üretken yapay zekâ uygulamalarına bir yıl ara verileceğini açıkladı. 2026-27 eğitim yılı boyunca uygulanacak karar yaklaşık 600 bin öğrenciyi, yani şehirdeki devlet okulu öğrencilerinin üçte ikisini kapsıyor. New York yönetimine göre bu, ABD'de bugüne kadar öğrencilerin yapay zekâ kullanımına getirilen en geniş kapsamlı kısıtlama.

Kurallar yaş büyüdükçe değişiyor. Lise öğrencileri yapay zekâdan tamamen uzak tutulmayacak. Öğretmen gözetiminde yürütülecek pilot programlar 50 bin öğrenciyle sınırlı olacak. ****Ayrıca bütün lise öğrencileri yılda iki kez 45 dakikalık yapay zekâ okuryazarlığı eğitimi alacak. Bu derslerde yapay zekânın nasıl çalıştığı, yanlış bilgi, önyargı ve aşırı kullanım gibi konular anlatılacak. ChatGPT benzeri sohbet robotları pilot programlara dahil edilmeyecek. Arkadaşlık amacıyla kullanılan yapay zekâ chatbotları ise yaşa bakılmaksızın bütün öğrenciler için yasak olacak.

Mamdani kararın gerekçesini açıklarken çocukların öğretmenleriyle ve arkadaşlarıyla öğrenmeye, zor sorularla kendi başlarına uğraşmaya ihtiyaç duyduğunu söyledi. Ancak lise öğrencileri için tamamen farklı bir yol seçilmesi de dikkat çekici. New York yapay zekâyı okuldan tamamen çıkarmıyor, küçük yaşlarda kullanımını durdururken daha büyük öğrencilere onu nasıl kullanacaklarını öğretmeyi deniyor.

Roblox’ta Oyun Nerede Bitiyor?

Roblox, kullanıcıların oyun oynadığı, kendi oyunlarını oluşturduğu ve birbirleriyle iletişim kurabildiği büyük bir dijital platform. Özellikle çocuklar arasındaki popülerliği güvenlik tartışmalarını daha önemli hale getiriyor. Avustralya'nın çevrimiçi güvenlik kurumu eSafety'ye göre yaklaşık 1,7 milyon Avustralyalı çocuk platformu kullanıyor.

Avustralya'nın Roblox'la ilgili endişesi yalnızca teoride kalmadı. eSafety bu yıl platformdaki güvenlik önlemlerini kendisi test etti. Testlerde yetişkinlerin ebeveyn izni olmadan çocuklara bağlantı isteği gönderebildiği, çocuklarla oyun dışındaki forumlarda iletişim kurabildiği ve çocukların bağlantı listelerinin herkese açık olduğu görüldü.

Sorunun en ciddi taraflarından biri “grooming”. Bu terim, kötü niyetli bir yetişkinin bir çocukla iletişim kurarak zaman içinde güvenini kazanması ve bu güveni onu manipüle etmek için kullanması anlamına geliyor. Avustralya eSafety kurumu nisan ayında Roblox, Minecraft, Fortnite ve Steam'e resmi bildirim göndererek çocukları bu tür kişilerden korumak için ne yaptıklarını açıklamalarını istedi. Aynı incelemede cinsel istismarın yanında siber zorbalık ve gençlerin şiddet yanlısı gruplar tarafından etkilenmesi de araştırılıyor.

Roblox üzerindeki baskı Amerika Birleşik Devletleri'nde de büyüyor. Nevada eyaletiyle şirket arasında nisan ayında yapılan anlaşmada Roblox 10 milyon dolar ödemeyi ve çocuk hesaplarında yeni güvenlik önlemleri getirmeyi kabul etti. Bu önlemler arasında yaş kontrolünün güçlendirilmesi, 16 yaş altındaki kullanıcıların sohbet özelliklerinin sınırlandırılması ve ebeveyn kontrollerinin artırılması yer alıyor. Reuters'a göre şirket ayrıca çocukların cinsel istismardan yeterince korunmadığını ileri süren 140'tan fazla federal davayla karşı karşıya. Roblox bu davalardaki suçlamaları reddediyor.

Avustralya'da ise Roblox, yetişkinlerin ebeveyn izni olmadan tanımadıkları 16 yaş altındaki çocuklarla iletişim kurmasını engellemeyi ve çocuk hesaplarını başlangıçta gizli hale getirmeyi kabul etti. Roblox'un karşılaştığı baskı Avustralya ve ABD ile de sınırlı değil. Bazı ülkeler platformun önlem almasını beklemek yerine erişimi tamamen kapatmayı seçti.

Yasak Listesi Uzuyor

Roblox tartışması Türkiye için yeni değil. Platforma erişim 7 Ağustos 2024'te, Adana 6. Sulh Ceza Hakimliği'nin kararıyla engellendi. Soruşturma sırasında çocukların istismarına neden olabilecek içerikler bulunduğu belirtilmişti. Aradan iki yıldan fazla zaman geçmesine rağmen Roblox Türkiye'de hâlâ erişime kapalı.

Türkiye'nin ardından başka ülkelerden de benzer kararlar gelmeye başladı. Umman Haziran 2025'te Roblox'u yasakladı. Katar aynı yıl ağustosta, Cezayir eylülde, Irak ekimde ve Filistin kasımda platforma erişimi engelledi. Rusya da 3 Aralık 2025'te Roblox'u kapattı ancak yasak kalıcı olmadı. Roblox'un çocukların korunması ve yaşa göre erişim konusunda yeni önlemler almasının ardından platform 10 Haziran 2026'da yeniden açıldı. Şubat 2026'da Mısır da çocuklara zarar verebilecek içerikler nedeniyle Roblox'u engelleyen ülkeler arasına katıldı.

Her ülke tamamen yasaklama yoluna gitmedi. Suudi Arabistan 2025'te yazılı ve sesli sohbet özelliklerinin kapatılmasını istedi. Birleşik Arap Emirlikleri'nde ise Roblox'un oyun içi sohbet özelliği geçici olarak kapatıldı. Kuveyt ise Roblox'a geçici olarak erişimi durdurduktan sonra şirketin güvenlik önlemlerinde değişiklik yapması üzerine yasağı kaldırdı. Yani aynı sorun karşısında ülkelerin verdiği cevaplar birbirinden oldukça farklı oldu.

Şirketin açıkladığı verilere göre yaş kontrolünü tamamlayan günlük aktif kullanıcıların yüzde 35'i 13 yaşından küçük, yüzde 38'i ise 13-17 yaş arasında. Başka bir deyişle yaş kontrolünü tamamlayanların yaklaşık dörtte üçü 18 yaşından küçük. Platformun dünya genelinde günlük aktif kullanıcı sayısı da 144 milyona ulaşmıştı.

Reddit'in Kontrol Edemediği Köşeler

Reddit'teki sorun Roblox'tan farklı. Binlerce ayrı topluluğun önemli bir bölümü gönüllü moderatörler tarafından yönetiliyor. Spor veya bilim topluluklarının yanında şiddet, nefret söylemi ve yetişkinlere yönelik içeriklerin paylaşıldığı alanlar da bulunabiliyor. Bu ölçekte her paylaşımı kontrol etmek kolay değil.

Rakamlar Reddit'in ne kadar büyük bir içerik akışıyla uğraştığını gösteriyor. Şirketin kendi şeffaflık raporuna göre 2025 boyunca kullanıcılar 4,4 milyar gönderi ve yorum paylaştı. Buna 7,7 milyar özel mesaj ve sohbet de eklendi. Yalnızca yılın son altı ayında moderatörler ve Reddit çalışanları 154 milyondan fazla gönderi ve yorumu kaldırdı. Aynı dönemde 3,1 milyondan fazla hesaba geçici veya kalıcı yasak getirildi.

Çocukların güvenliğiyle ilgili rakamlar daha ciddi. Reddit, 2025'in ikinci yarısında çocukların cinsel istismarına ilişkin bildirimler sonucunda 55 bin 48 içeriği kaldırdı. Aynı dönemde ABD'deki National Center for Missing and Exploited Children'a 32 bin 747 bildirim gönderildi.

Avrupa'da çocukların Reddit'te ne görebileceği konusunda da yeni kurallar var. 18 yaşından küçük kullanıcıların yetişkinlere yönelik içeriklere erişimi sınırlandırılıyor. Reddit bazı durumlarda yaş doğrulamasını, kullanıcıdan selfie veya kimlik belgesi isteyen başka bir hizmet üzerinden yapıyor. 13-15 yaş arasındaki kullanıcıların hesaplarında sohbet, takipçi ve profil görünürlüğü gibi bazı ayarlar otomatik olarak daha kapalı hale getiriliyor. Genç kullanıcılara kişiselleştirilmiş reklam da gösterilmiyor.

Reddit'in karşı karşıya olduğu güçlük biraz da kendi yapısından geliyor. İçeriği şirket değil, kullanıcılar üretiyor; denetimin önemli bir kısmını da toplulukların moderatörleri yapıyor. Her gün milyonlarca yeni paylaşım eklendiğinde sorun yalnızca hangi içeriğin yasaklanacağı değil, o içeriğin ne kadar hızlı bulunabileceği oluyor.

Yasak mı, Kural mı?

ChatGPT, Reddit ve Roblox'un bugün bu kadar tartışılmasının nedeni aslında ne kadar büyüdükleri. Milyonlarca insan onları hayatının sıradan bir parçası haline getirdi; sonunda rakamlar o kadar büyüdü ki devletler de masaya oturmak zorunda kaldı.

Belki de bu hikâyedeki en ilginç rakam 45 milyon. Çünkü o sınırı şirketler kendi başlarına geçmedi; onları oraya kullanıcılar taşıdı. Her yeni hesap, her soru, her paylaşım ve oyunda geçirilen her saat bu platformları biraz daha büyüttü. Bir noktadan sonra mesele yalnızca ekranda ne yaptığımız olmaktan çıktı; ekranın bize ne yaptığı da tartışılmaya başlandı.

Kurallar kapıya geldiğinde teknoloji çoktan içeri girmişti. Şimdi onu dışarı çıkarmaya değil, içeride nasıl davranacağını belirlemeye çalışıyoruz.

Selcen Aksu tarafından editlenmiştir.