Chat Control 1.0, AB Parlamentosu’nda Çoğunluk Sağlanmadan Uzatıldı
Meta ve Google gibi özel şirketlere şifrelenmemiş kullanıcı mesajlarını güvenlik amacıyla tarama yetkisi veren Chat Control 1.0’un devam ettirilmesi, Avrupa Parlamentosu tarafından önceden reddedilmişti. Ancak yapılan ikinci bir oylamada, Parlamento tüzüğündeki bir usul boşluğu sayesinde çoğunluğun ret oyu kullanmasına rağmen kabul edildi. Konuyu Chat Control 1.0’ın 2021’den günümüze uzanan tarihçesini inceleyerek daha yakından ele alalım.
2021 yılından önce Meta, Google ve Microsoft gibi şirketler; çocuk istismarı içeren materyalleri tespit edebilmek adına düzenli olarak kullanıcıların kişisel mesajlarını ve dosyalarını tarıyordu. Ancak Avrupa Birliği’nin gizlilik yasaları, güvenlik amaçlı olsa da bu taramaların yasal olup olmadığına dair sorunlar çıkarıyordu. Eğer bu taramalar için yasal bir ayrıcalık tanınmazsa şirketlerin çocuk istismarını ihbar etmeyi bırakabileceğinden endişelenen Avrupa Birliği, konuyla ilgili kapsamlı ve kesin bir yasa tasarlanana kadar bu taramalara yasal bir dayanak noktası sağlamak adına 2021 yılında Chat Control 1.0 regülasyonunu kabul etti. Bu regülasyon kapsamında servis sağlayıcıları AB gizlilik yasalarına rağmen çocuk istismarını tespit edebilmek için isteğe bağlı kullanıcı verilerini tarama yetkisi elde ettiler.
Chat Control 1.0 ilk kabul edildiğinde regülasyonun 2024 yılında kalıcı bir yasanın kabul edilmesiyle sonlanması planlanmıştı. Fakat bahsedilen yasanın zamanında kesinleştirilememesi sonucunda Chat Control 1.0, 29 Nisan 2024 tarihinde alınan bir kararla 3 Nisan 2026’ya kadar uzatıldı. 26 Mart 2026 tarihinde regülasyonun bir kez daha uzatılması gündeme geldiğinde ikinci bir uzatma Parlamento tarafından reddedildi. Yine de Avrupa Konseyi, 2 Temmuz tarihinde regülasyonun uzatılmasına karar verdi. Bunun üzerine Konsey kararı Parlamento oylamasına sunuldu. Avrupa Parlamentosu’nun tüzüğü gereğince Konsey kararının reddedilebilmesi için Parlamento’daki toplam 720 koltuk sayısının yarısından fazla kabul oyu kullanılması, yani mutlak çoğunluk sağlanması gerekmekte. Halbuki ikinci oylamanın gerçekleştiği 9 Temmuz tarihinde sadece 607 delegenin mevcut olmasına rağmen tüzük toplam koltuk sayısını baz aldığı için yine de 361 ret oyu gerekiyordu. 314 ret, 276 kabul ve 17 çekimser oyla bu sayıya ulaşılamadığı için Parlamento, Konsey kararını veto edebilmek gereken mutlak çoğunluğu elde edememiş oldu ve Chat Control 1.0 da dolayısıyla 3 Nisan 2028 tarihine kadar uzatıldı.
Chat Control 1.0 regülasyonunun bu kadar uzatılmasının sebebi ise konu hakkında tasarlanan kalıcı yasanın kişisel verilen korunması hakkında büyük bir tartışmaya yol açmasıydı. Chat Control 2.0 adıyla hitap edilen bu yasa tasarısı Avrupa Komisyonu tarafından 11 Mayıs 2022 tarihinde öne sürülmüş olsa da hakkındaki tartışmalar ve görüşmeler günümüzde bile devam etmekte.
Chat Control 1.0 ve Chat Control 2.0 arasındaki en büyük fark, Chat Control 1.0 şirketlere yaptıkları taramalar için yasal bir dayanak verirken Chat Control 2.0’ın bunu gerekli kılmasıdır. Chat Control 2.0 kapsamında farklı olarak uçtan uca şifrelenmiş sohbetlerin bile bu taramalardan geçmesi gerekiyor. Buna ek olarak çocuk istismarını daha kolay sınıflandırabilmek adına sosyal medya uygulamalarına ve istismarın görülebileceği sohbet özelliği içeren oyunlara kimlikle giriş yapılması koşulunun getirilmesi de Chat Control 2.0’a dahil. Bu özellikler yasa tasarısına yöneltilen eleştirilerin başlıca hedefi haline gelmiş konumda. Şifrelenmiş sohbetlerin şifrelenmeden önce taranması kullanıcıyı yanıltırken sosyal medya platformlarına kimlikle giriş yapılma koşulunun anonim internet iletişimini tehdit ettiği savunuluyor.
Bununla birlikte Chat Control 2.0’a karşı çıkılmasının ardında yatan sebeplerden başka biri ise bu geniş ölçekli taramayı gerçekleştiren yapay zekâ ve hassas kişisel verilerin sızdırılması. Yapay zekâ modellerinin tespit ettiği çocuk istismarı içeren materyali içerme ihtimali bulunan içeriklerin yüzde sekseninden fazlası aslında şüpheli içerik içermiyor. Bunun sebebi ise yapay zekânın cinsel içerik ve çıplaklık içeren çoğu fotoğrafla mesajlaşmayı potansiyel çocuk istismarı olarak sınıflandırması. Yapay zekânın raporlarında yer alan bütün içeriklerin insan personel tarafından kontrol edilmesi gerektiğinden dolayı hassas kişisel fotoğrafların ve mesajlaşmaların üçüncü bir kişi tarafından incelenebileceği gerçeği, kişisel verilerin güvenliğini vurgulayan ve yasa tasarısına karşı olan tarafından ana argümanlarından biri.
2022’den itibaren Avrupa Komisyonu, Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosu arasında gerçekleşen beş görüşmenin sonuncusu 29 Haziran 2026 tarihinde gerçekleşti. Son kararın bu görüşmede verilmesi planlanmış olsa da tarafların sebep aranmaksızın zorunlu taramaların yapılması konusunda hemfikir olmamasından dolayı bir sonuca varılamadı. Bu görüşmelerde Komisyon yasa tasarısını öne süren taraf olarak uzlaşmacı bir tutum benimserken Konsey yasanın geçmesi, Parlamento ise yasanın yeniden düzenlenmesi fikrindeydi. Zorunlu yaş doğrulamanın yasa tasarısından çıkarılması konusunda önemli adımların atıldığı bildirildi. Karar tarihi sonra belirlenmek üzere ertelendi ve İrlanda’nın başkanlığı altında görüşmeler devam ediyor. Bu süreçte ise Chat Control 1.0 hala devrede olduğundan şirketler kendi taramalarını yapma konusunda tamamen özgür ve AB gizlilik kanunlarına tabi değil.
Selcen Aksu ve Elif Karakaş tarafından editlenmiştir.
