Dünya Benzeri Bir Gezegende Atmosfer Bulundu: LHS 1140 b

Dünya Benzeri bir Gezegende Atmosfer Bulundu

Gökyüzüne baktığımızda gördüğümüz yıldızların büyük bölümünün çevresinde gezegenler bulunuyor. Son otuz yılda keşfedilen ötegezegenlerin sayısı artık binlerle ifade ediliyor. İçlerinden bazıları gaz devleri, bazıları ise Dünya gibi kayalık yapıda. Yine de en önemli soru hâlâ cevapsız: Bu gezegenlerden herhangi biri gerçekten Dünya'ya benziyor olabilir mi?

İşte bu yüzden son günlerde açıklanan araştırma büyük ilgi gördü. Çalışmanın odağında LHS 1140 b adlı ötegezegen yer alıyordu. Araştırmacılar, Dünya benzeri kayalık bir gezegende şimdiye kadar elde edilen en güçlü atmosfer kanıtına ulaştıklarını açıkladılar. Bu, gezegende yaşam bulunduğu anlamına gelmiyor. Ancak bugüne kadar büyük ölçüde bilgisayar modelleriyle yürütülen bir araştırma alanı, artık doğrudan teleskop verileriyle incelenebiliyor.

LHS 1140 b'yi Özel Kılan Ne?

Araştırmanın merkezindeki LHS 1140 b, Dünya'dan yaklaşık 48 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor. Bir atmosfer bulunduğuna dair elde edilen en güçlü kanıt, onu gökbilim dünyasının son günlerde en çok konuştuğu gezegenlerden biri haline getirdi.

LHS 1140 b, ilk kez 2017 yılında keşfedildi. Dünya'nın yaklaşık 5,6 katı kütleye ve 1,7 katı çapa sahip olan gezegen, bu nedenle gökbilimde "Süper Dünya" sınıfında yer alıyor. Bu ad, gezegenin Dünya'dan daha gelişmiş olduğu anlamına değil, yalnızca Dünya'dan daha büyük kayalık gezegenleri tanımlamak için kullanılan bir sınıflandırmaya karşılık geliyor. İsmini ise etrafında dolandığı LHS 1140 yıldızından alıyor. Sonundaki "b" harfi, bu yıldız sisteminde keşfedilen ilk gezegen olduğunu gösteriyor.

LHS 1140 b, Güneş'ten daha küçük ve daha soğuk bir kırmızı cücenin etrafında dolanıyor. Yörüngesi suyun uygun koşullarda sıvı halde bulunabileceği yaşanabilir bölgenin içinde yer alıyor. Bu özelliği nedeniyle yıllardır yaşam arayışında en yakından izlenen ötegezegenlerden biri olarak görülüyor.

48 Işık Yılı Uzaklıktaki Bir Atmosfer Nasıl Görülebilir?

Aslında görülemiyor.

Bugün kullanılan en gelişmiş teleskoplar bile bu uzaklıktaki bir gezegenin bulutlarını ya da gökyüzünü doğrudan görüntüleyemiyor. Bunun yerine yıldızdan gelen ışık inceleniyor.

LHS 1140 b her yörüngesinde yıldızının önünden geçiyor. Bu kısa geçiş sırasında yıldız ışığının çok küçük bir bölümü gezegenin atmosferinden süzülerek teleskoplara ulaşıyor. Atmosferde bulunan gazlar ışığın belirli dalga boylarını soğurduğu için geriye kalan ışıkta çok zayıf değişimler oluşuyor. Bu değişimler tek başına bir anlam ifade etmiyor. Ancak yıllar boyunca yapılan çok sayıda gözlem üst üste getirildiğinde atmosferin kimyasal yapısına ilişkin bilgiler ortaya çıkabiliyor.

Bu yöntemin adı geçiş spektroskopisi. Bugün ötegezegen atmosferlerini incelemede en yaygın yöntemlerden biri olarak kabul ediliyor.

Helyumun İşaret Ettiği Şey

Beklenen haber oksijen değildi.

Tespit edilen gaz helyumdu. Üstelik atmosferin üst katmanlarından uzaya doğru kaçan helyum.

İlk bakışta bu sıradan bir ayrıntı gibi görünebilir. Ancak araştırmanın asıl önemi, helyumun kendisinden çok işaret ettiği sonuçta yatıyor. Uzaya kaçan helyum, LHS 1140 b'nin bir atmosfere sahip olduğuna dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtı oluşturuyor.

Araştırmanın Söylemediği Şey

Araştırma gezegende yaşam bulunduğunu söylemiyor. Atmosferin içinde oksijen, metan ya da biyolojik süreçlerle ilişkilendirilen başka gazlar da tespit edilmemiş. Şu an için elde edilen en güçlü bulgu, gezegenin büyük olasılıkla bir atmosfere sahip olması.

Buna rağmen araştırmacılar bu bulguyu önemli görüyor. Çünkü atmosferi olmayan bir gezegende yaşam aramak zaten mümkün değil. Atmosfer, tek başına yeterli olmasa da araştırmanın devam edebilmesi için gerekli ilk koşullardan biri.

Bu sonuçla birlikte LHS 1140 b, yaşam arayışında en yakından takip edilen ötegezegenlerden biri olmayı sürdürüyor. Bundan sonraki araştırmaların odağında ise atmosferin varlığı değil, içinde hangi gazların bulunduğu olacak.

Kırmızı Cüceler Güvenilir mi?

LHS 1140 b, bir kırmızı cücenin çevresinde dönüyor. Samanyolu'ndaki yıldızların büyük bölümü de bu sınıfa giriyor.

Ancak kırmızı cüceler söz konusu olduğunda önemli bir soru işareti var. Bu yıldızlar gençken çok daha hareketli oluyor. Güçlü ışınım ve sık yaşanan patlamalar, yakınlarındaki gezegenlerin atmosferini zamanla aşındırabiliyor. Bu nedenle birçok araştırmacı, bu sistemlerde yaşam için gerekli koşulların oluşmasının zor olabileceğini savunuyor.

LHS 1140 b bu tartışmayı tek başına bitirmiyor. Fakat atmosferini koruyabilmiş bir gezegen örneği sunması bakımından önemli. Eğer benzer sonuçlar başka gezegenlerde de görülürse, kırmızı cücelerin çevresindeki yaşam arayışı yeniden şekillenebilir.

48 Işık Yılından Gelen Sinyal

LHS 1140 b, Dünya'dan yaklaşık 48 ışık yılı, yani yaklaşık 450 trilyon kilometre uzaklıkta bulunuyor.

Bu nedenle araştırmacılar gezegeni doğrudan göremiyor. İnceledikleri şey, gezegen yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında meydana gelen çok küçük değişimler. Atmosfere ilişkin bulgular da tek bir gözleme değil, farklı zamanlarda yapılan çok sayıda ölçümün birlikte değerlendirilmesine dayanıyor.

Başka bir deyişle, bugün bilim insanları yalnızca yıldız ışığındaki çok küçük değişimleri analiz ederek onlarca ışık yılı uzaktaki bir gezegenin atmosferi hakkında çıkarımlarda bulunabiliyor. LHS 1140 b ile ilgili sonuçlar da bu yöntemle elde edildi.

Sıradaki Hedef

Atmosferin varlığına ilişkin bulguların ardından sırada yeni bir soru var: Bu atmosferin içinde ne bulunuyor? Araştırmacılar bundan sonra su buharı, karbondioksit, metan ve oksijen gibi gazları arayacak. Elde edilecek sonuçlar, gezegenin koşullarını bugünkünden çok daha net ortaya koyabilir.

Şimdilik kesinleşen tek sonuç, LHS 1140 b'nin büyük olasılıkla bir atmosfere sahip olduğu. Ancak bu bile tek başına önemli bir gelişme. Çünkü gökbilimciler artık onlarca ışık yılı uzaktaki kayalık gezegenlerin atmosferlerini inceleyebilecek duyarlılığa sahip.

Selcen Aksu tarafından editlenmiştir.