2026 Nobel Ödülleri

Her yıl bilimden edebiyata farklı dallarda, ünlü kimyager ve mühendis Alfred Nobel’in anısına verilen ve çağımızın en prestijli akademik ödülü olarak kabul edilen Nobel Ödülleri, bu sene 5-12 Ekim tarihleri arasında sahiplerini buldu. Fizik, Kimya, Fizyoloji veya Tıp, Edebiyat ve Barış dallarında ödül kazanan şahıslar, ödüllerini Alfred Nobel’in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık tarihinde gerçekleştirilecek bir seremoni eşliğinde alacaklar.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından takdim edilen Nobel Fizik Ödülü, ”IceCube Nötrino Gözlemevi’ne olan katkıları ve yüksek enerjili nötrinoların keşfi dolayısıyla ” Belçika-Amerika kökenli Francis Halzen’e verildi. Güney Kutbu’ndaki buzların nötrino adı verilen temel parçacıkların izinin sürülmesinde kullanılabileceğini öngörüp IceCube Nötrino Gözlemevi’nin kurulmasında büyük rol oynadığı için Francis Halzen, nötrinolar hakkında insanlığın birikimini genişleterek fiziğe oldukça önemli bir katkıda bulunmuştur.

Kazananı tekrar İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından belirlenen Nobel Kimya Ödülü ise bu sene Fransız ve Japon kimyagerler Henri B. Kagan’a ve Kenso Soai’ye verildi. “Asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkilerin ve otokatalizin keşfi yönündeki çalışmaları dolayısıyla” Nobel Ödülü’ne layık görülen Kagan’ın ve Soai’nin çalışmaları, organik yansıma moleküller hakkındaydı. Bazı aminoasitler gibi belirli moleküllerin birbirlerinin birebir yansıması olan iki varyant halinde doğada bulunması ama canlıların sadece bu varyantlardan birini sentezleyebilmesine ve bulundurabilmesine potansiyel bir açıklama getirmeleri sebebiyle çalışmaları modern organik biyokimyaya önemli katkılarda bulundu.

1810’da İsveç’te kurulan ve dünyanın en prestijli tıp enstitülerinden olan Karolinska Enstitüsü’nün verdiği Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, Amerikalı nörobilimci ve hekim Karl Deisseroth’a ve Alman biyofizikçiler Peter Hegemann ile Georg Nagel’e verilmiştir.

Nörobilimde adeta çığır açabilecek bir keşfe imza atan Deisseroth, Hegemann ve Nagel, ışıkla kontrol edilebilen iyon kanalları ve optogenetik alanındaki çalışmaları kapsamında ışığa çekilen algal proteinlerin kullanılmasıyla beyindeki sinir hücrelerinin teker teker manuel olarak açılıp kapatılmasını sağlayan bir yöntem geliştirdiler. Bu yöntemin kısa sürede dünya üzerindeki nörobilim laboratuvarlarına yayılmasıyla insan beynine yönelik araştırmaların hız kazanması bekleniyor.

İsveç Akademisi, bu senenin Nobel Edebiyat Ödülü’nü Kanadalı şair ve akademisyen Anne Carson’a takdim etti. “Klasik gelenekle kurduğu oyunbaz diyaloglar aracılığıyla ortaya çıkardığı cesur ve yenilikçi eserleriyle çağdaş edebiyat için yeni biçimler yaratması nedeniyle” ödüle layık görülen Anne Carson, Nobel Edebiyat Ödülü’nün prensipleri gereğince bütün edebi eserleri için ödüllendirilmiş bulunuyor. İsveç Akademisi Nobel Komitesi Başkanı Anders Olsson, ödülü duyururken Carson’ın üç eserinin edebi değerini vurguladı. Bu üç eser, 1995 tarihli “The Glass Essay” (Camdan Deneme), 1998 tarihli “Autobiography of Red: A Novel in Verse” (Kırmızının Otobiyografisi: Manzum Bir Roman) ve 2010 tarihli “Nox” oldu. Kelimelerle filolojik bir bağı olan ve aynı zamanda bir şairin zengin duygu dünyasına sahip olan Carson’ın eserlerinde her zaman kelimelerin etimolojik kökenlerini temel alarak modern şiire yeni bir form kazandırması, onu bu yılın Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık kılan özelliklerin başında yer aldı.

Norveç Parlamentosu tarafından belirlenen Norveç Nobel Komitesi’nin kararıyla verilen Nobel Barış Ödülü, bu yıl Hint kökenli Güney Afrikalı hukukçu Navi Pillay’a takdim edildi. Güney Afrika’daki “apartheid” rejimine karşı tavır alan Pillay, Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesi başkanlığı yapıp Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde de yargıç olarak çalıştı. 8 yıl boyunca Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri olarak görev yaptı ve bu süreçte kast sisteminin tamamen yıkılması, kadın hakları ve LGBTİ+ haklarının güvence altına alınması yönünde önemli çalışmalara imza attı. “Uluslararası kanunların ve barışın” korunması yönündeki çalışmaları sayesinde 2026 Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü.

Nobel Ekonomi Ödülü, resmi adıyla Alfred Nobel Anısına Sveriges Riksbank Ekonomi Bilimleri Ödülü, İsveç Kraliyet Akademisi tarafından Amerikalı ekonomistler Robert E. Hall ve Michael Woodford’a takdim edildi. “Makroekonomik stabilizasyonun mikroekonomik temelleri” dolayısıyla ödüle layık bulunan çalışmaları, ekonominin doğru zamanlarda teşvik edilip yavaşlatılmasıyla uzun süreli enflasyonun ve uzun süreli yavaşlamanın önüne geçilmesi temeline dayanıyor. Ekonomik stabilizasyon politikalarında önemli bir değişime yol açan bu çalışma, dünya genelinde çeşitli merkez bankaları ve ekonomi bakanlıkları tarafından kullanılmaya başlandı.

Nobel ödülleri resmi olarak 10 Aralık tarihinde, Oslo ve Stockholm’de gerçekleşecek seremoniler eşliğinde takdim edilecek. Oslo’da sadece Nobel Barış Ödülü seremonisi gerçekleşirken, diğer bütün ödüller her sene olduğu gibi tekrardan Stockholm Belediye Binası’ndaki seremoni eşliğinde sahiplerini bulacak.

Beyza Şekerci ve Begüm Güvenç tarafından editlenmiştir.