TBMM’de Onaylanan Yeni Yasa: Alkol Firmaları Etkinliklere Sponsorlukta Bulunamayacak

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin onayından geçen yeni yasa ile birlikte alkollü içki satan firmaların reklam ve sponsorluk faaliyetleri yasaklanıyor. Saat 22.00 ile 06.00 arasındaki alkol satış yasağını ihlal eden işletmelere yönelik cezai yaptırımlar ise doğrudan mülki idare amirleri tarafından uygulanacak. Yasa 11 Haziran tarihinde Meclis’te kabul edildi, Cumhurbaşkanı’nın onay vermesi ile birlikte 20 Haziran tarihinde Resmi Gazete’de yayınlandı ve resmen yürürlüğe girdi.

Ak Parti’nin Meclis’e sunduğu, yürütme ve yürürlük maddeleri ile birlikte 29 maddeden oluşan torba kanun teklifi alkol satışlarını da kapsıyor.

Bira ve alkollü içecek markaları, Türkiye’deki yasal reklam kısıtlamaları nedeniyle kendi isimleri yerine müzik platformu kimliklerini kullanarak etkinliklere sponsorlukta bulunuyordu, Anadolu Efes’in “+1”i, Tuborg’un “%100”ü gibi. Ancak yeni düzenleme ile birlikte alkollü içki üreticilerinin isim, marka, amblem, logo veya alkol satışı yapan markayı çağrıştıracak herhangi bir görsel kullanarak hiçbir etkinliğe destek vermesine izin verilmeyecek. Bu şekilde markaların gizli reklam yapması da tamamen yasaklanacak.

Söz konusu ibarelerin iş yerlerinin iç ve dış bölümlerinde, vitrinlerde, satış ünitelerinde ve etkinlik alanlarında bulundurulmasına yönelik yeni sınırlandırmalar getirilecek.

Etkinliklerin başlıca sponsorları arasında yer alan alkollü içki firmalarına yönelik bu kısıtlamaların yalnızca tüketicileri değil; yerli üreticileri, festival ve konser organizasyonlarını da etkilemesi bekleniyor. Hem küçük hem de büyük çaplı organizasyonların genellikle ana sponsorcusu olan alkol markalarının sponsorluktan çekilmesi ile birlikte etkinliklerin finansmanında ciddi bir düşüş yaşanması bekleniyor.

Anadolu Efes markası, reklam kısıtlamaları dolayısıyla doğrudan kendi ismini kullanamadığı dönemde “+1” konsepti ile Türkiye’deki çoğu festivalin, konserin, organizasyonun ve etkinliğin ana sponsoru hâlindeydi. Haziran ayında +1’in sponsor olduğu etkinlikler arasında Şebnem Ferah konseri; Edis, Büyük Ev Ablukada, Lin Pesto ve birçok farklı sanatçının daha sahne alacağı Long Weekend festivali; Sagopa Kajmer konseri; Los Angeles çıkışlı Megadeth metal konseri; Duman konseri; Three Days Grace konseri bulunuyor.

Yeni düzenlemenin resmen yürürlüğe girmesinden itibaren alkollü içkiler 3 ay içinde düzenlemeye uygun hâle getirilecek. 3 ayın sonunda eski kurallara göre basılmış ürünler satışa sunulamayacak. Tekel bayi, bar, içkili lokanta, meyhane, gece kulübü mekanlarının ise vitrinlerini, tabelalarını ve iç mekanlarını yeni yasaya göre düzenlemeleri için ise 1 yıl süre tanınıyor. Yeni yasada festival ve etkinlik sponsorluklarına özel bir madde bulunmuyor. Kanunun yürürlüğe girmesinin ardından alkollü içki sponsorluklarının aniden bitirilmesi mi bekleniyor yoksa sponsorlukların başka firmalar ile değiştirilmesi için süre tanınacak mı konusu gündemde tartışılıyor.

AKP Grup Başkanı Abdullah Güler, TBMM’ye sunmuş olduğu bu yeni yasanın yürürlüğe girme amacını anayasanın 58. maddesi olan ‘Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.’ maddesine bağlıyor.

Yeni düzenleme için “Alkolü özendirecek, teşvik edecek, onu çok güzel bir içecekmiş gibi sunacak reklam, sponsorluk ve diğer şeylerden gençlerimizi, ailelerimizi, çocuklarımızın uzak durması için yapılan bir çalışmadır.” ifadelerini kullanan Abdullah Güler; bağımlılıkla mücadelede, gençleri ve toplum sağlığını korumada devletin sorumluluğunun bilincinde olduklarını ifade ediyor.

Bira gibi düşük alkollü fermente içki markalarının rakı ve votka gibi yüksek alkollü distile içkiler üretmesi de yasaklandı. Abdullah Güler, düşük alkollü içecek markalarının popülerliğini yüksek alkollü içeceklerde kullanılmasının önünün kesileceğini belirtiyor. Aynı zamanda gençlerin ise marka aşinalığından faydalanarak onların yüksek alkollü içeceklere özenmelerinin engelleneceğini dile getiriyor.

Yurt genelinde saat 22.00 ile 06.00 arasındaki alkol satış yasağı ihlallerinde ceza verme yetkisi doğrudan mahalli mülki amirlere, vali ve kaymakamlara, devrediliyor. Bu yasağa uymayan işletmelere ilişkin para cezası kesme ve yaptırım uygulama yetkisi Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığından alınıp mahalli mülki idare amirliği yetkilendirilecek. Bu yetki devrinin amacı bürokratik süreçlerin hızlandırılması ve denetimi sıkılaştırmak olmuştur.

Saat 22.00-06.00 saatleri arasındaki alkol satış yasağını ihlal eden, bakanlıkça belgeleri askıya alınan işletmelerin askı süresi içinde üretim, satış veya dağıtım yaptığı tespit edilirse 100.000 Türk lirasından 1.00.000 Türk lirasına kadar idari para cezası verilecek.

Gençleri alkole özendirmemek amacıyla atılan bu adımın doğurabileceği olumsuz sonuçları da tartışma konusu olmaya devam ediyor. Alkolden alınan ortalama %58 vergi ve güncel enflasyon artışları ile birlikte alkollü içkilerin fiyatları halihazırda artmış durumda. Alkolün en sık tüketildiği gece saatlerinde tekel bayilerde ve marketlerde alkol satışı yasaktı, ancak artık valiler ve kaymakamların denetlemesi sonucu denetim daha sıkılaştırılmış olacak. Vatandaşın alkole erişiminin azalması halinde kaçak alkole olan talebin artabileceği öngörülüyor. Yaklaşık 40 yılını tekele vermiş bir endüstri uzmanı olan Kerim Yanık, 2021 yılında verdiği bir röportajda “Her tür yasaklamalar, beraberinde bir de karşı duruşu yaratır. Az veya çok alkollü içki tüketen her birey, ne pahasına olursa olsun bu ihtiyacını karşılayabilmek için türlü çarelere başvurmaktan çekinmez. Bunun en önemli göstergelerinden biri, kaçak veya evde üretim denen uygulamalar olmaktadır.” ifadelerini dile getirdi.

Türk halkı, yeni getirilen bu kısıtlama hakkında çeşitli görüşlere sahip. Kimisi gençlerin alkole özendirilmemesi amacıyla atılan bu adımı, toplumu ve aile yapısını koruduğu gerekçesiyle destekliyor. Kimisi ise bu düzenlemeyi yaşam alanı ihlali ve bireysel tercih özgürlüğü ihlali olarak görüyor. Artan vergiler ve içki satışının en yoğun olduğu gece saatlerinde içki satamadıklarından şikayetçi olan esnaf da bu sınırlandırmalardan epeyce rahatsız durumda.

Elis Zayim ve Elif Karakaş tarafından düzenlendi.